Trzy miasta, trzy historie", czyli wracamy do miejsc, ludzi i wspomnień, które tworzyły nasze miasta

Jak wyglądały Płock, Płońsk i Mława kilkadziesiąt lat temu? Gdzie robiło się zakupy, gdzie spotykali się mieszkańcy, dokąd chodziło się na spacer, do kina czy na dancing? Jak wyglądała codzienna praca, czego brakowało w sklepach, na co trzeba było długo czekać, a co (choć dziś może wydawać się zwyczajne) było wówczas prawdziwym marzeniem? Jak zmieniały się ulice, osiedla i zakłady pracy? I przede wszystkim - jak żyli ludzie, którzy pamiętają te miasta zupełnie inne niż te, które znamy dzisiaj? Właśnie do tych historii chcemy wrócić w ramach projektu „Trzy miasta, trzy historie", realizowanego przez Stowarzyszenie „AS".

Projekt obejmuje Płock, Płońsk i Mławę, a jego bohaterami będą nie tylko same miasta, lecz przede wszystkim ich mieszkańcy i ich wspomnienia. Chcemy wspólnie przyjrzeć się XX wiekowi oraz początkom XXI wieku, czyli czasom, które dla dzisiejszych seniorów nie są jedynie rozdziałem z podręcznika historii. To część ich własnego życia. To lata młodości, pierwszej pracy, zakładania rodzin, wychowywania dzieci, wielkich przemian społecznych i gospodarczych, ale również zwyczajnej codzienności, która z perspektywy czasu okazuje się niezwykle cennym świadectwem minionej epoki.

W Centrach Aktywnego Seniora będziemy organizować spotkania poświęcone historii poszczególnych miast. Wspólnie z historykami będziemy wracać do dawnych fotografii, dokumentów, archiwalnych materiałów, charakterystycznych miejsc i wydarzeń. Zobaczymy, jak na przestrzeni kolejnych dekad zmieniały się Płock, Płońsk i Mława. Przypomnimy sobie ulice i budynki, których dziś już nie ma lub które wyglądają zupełnie inaczej. Porozmawiamy o miejscach, które kiedyś tętniły życiem, choć młodszym mieszkańcom ich nazwy mogą dziś niewiele mówić. Będziemy szukać punktów na mapie miasta, z którymi wiązały się najważniejsze wydarzenia, ale też tych zupełnie codziennych: sklepów, kawiarni, kin, zakładów pracy, szkół, targowisk czy miejsc spotkań.

Historia miasta to przecież nie tylko daty, nazwiska i wielkie wydarzenia. To także pytanie o to, jak wyglądało zwyczajne życie. Dlatego podczas naszych spotkań chcemy rozmawiać o tym, jak robiło się zakupy i co najtrudniej było zdobyć. Co oznaczały kolejki, kartki i puste półki Jak wyglądało wyposażenie mieszkań i kiedy pojawiały się w nich przedmioty, które dzisiaj uznajemy za oczywiste? Jak mieszkańcy spędzali wolny czas, gdzie wyjeżdżali na wakacje, jak organizowano rodzinne uroczystości i czym żyły wtedy lokalne społeczności?

Bardzo ważnym tematem będzie również praca. Płock, Płońsk i Mława przez dziesięciolecia zmieniały się wraz ze swoimi zakładami, przedsiębiorstwami, instytucjami i miejscami zatrudnienia. Chcemy przypomnieć, gdzie pracowali mieszkańcy, jak wyglądał dzień pracy, jakie zawody były szczególnie popularne i czym różniły się ówczesne realia zawodowe od tych dzisiejszych. Za nazwami zakładów i instytucji kryją się przecież tysiące osobistych historii. Pierwsze wypłaty, znajomości zawierane na całe życie, wspólne wyjazdy, sukcesy, trudności i codzienna praca, która budowała nasze miasta.

Będziemy również rozmawiać o relacjach między ludźmi. Czy rzeczywiście sąsiedzi znali się kiedyś lepiej? Jak wyglądało życie na osiedlach i w kamienicach? Gdzie spotykali się młodzi ludzie? Jak umawiano się na spotkania w czasach bez telefonów komórkowych i internetu? Jak wyglądały przyjaźnie, sąsiedzka pomoc, wspólne świętowanie i lokalne tradycje? Chcemy porównywać dawne życie z dzisiejszym nie po to, aby rozstrzygać, które czasy były lepsze, ale żeby dostrzec skalę zmian, jakie dokonały się właściwie na oczach jednego pokolenia.

Ważnym elementem projektu będą fotografie. Stare rodzinne albumy często przechowują znacznie więcej historii, niż początkowo nam się wydaje. Na drugim planie rodzinnego zdjęcia może znajdować się nieistniejący już budynek, dawny sklep, fragment ulicy czy charakterystyczny punkt miasta. Fotografia z pracy może przypomnieć historię zakładu, który zatrudniał setki mieszkańców. Zdjęcie ze spaceru, szkolnej uroczystości, festynu czy rodzinnego spotkania może stać się początkiem opowieści o całej epoce. Dlatego będziemy nie tylko pokazywać materiały archiwalne, ale również zachęcać seniorów i mieszkańców do dzielenia się własnymi zbiorami.

„Trzy miasta, trzy historie" ma bowiem jeszcze jeden niezwykle ważny wymiar. Chcemy ocalić wspomnienia mieszkańców. Zależy nam na fotografiach, dokumentach, pamiątkach i przede wszystkim na opowieściach. Część z nich nigdy nie została zapisana. Funkcjonują w rodzinach, są przekazywane przy stole, pojawiają się przy okazji oglądania starych zdjęć. Jeżeli nie zaczniemy ich gromadzić, za kilka czy kilkanaście lat wiele z nich może zniknąć bezpowrotnie.

Dlatego w tym projekcie seniorzy nie będą jedynie odbiorcami historii opowiadanej przez ekspertów. Sami staną się jej współtwórcami i świadkami. Ich pamięć jest źródłem, którego nie zastąpi żaden podręcznik. To oni pamiętają, jak naprawdę wyglądały ulice ich miasta, gdzie stało się w kolejce, dokąd chodziło się po konkretny produkt, które miejsce było najlepszym punktem spotkań, jak wyglądał pierwszy dzień w dużym zakładzie pracy albo jak mieszkańcy reagowali na wydarzenia, które dzisiaj znamy już z książek i archiwalnych kronik.

To właśnie dlatego projekt jest dla nas tak ważny. Chcemy połączyć historię zapisaną w archiwach z historią zapisaną w ludzkiej pamięci. Jedna pokazuje nam daty, fakty i wydarzenia, druga emocje, codzienność i perspektywę zwykłego mieszkańca. Dopiero razem pozwalają naprawdę zobaczyć, czym było miasto kilkadziesiąt lat temu i jaką drogę przeszło do miejsca, w którym znajduje się obecnie.

Projekt będzie także okazją do spojrzenia na początki XXI wieku. Choć wydają się przecież tak niedawne, również one coraz szybciej stają się historią. Pierwsze lata nowego tysiąclecia przyniosły ogromne zmiany technologiczne, społeczne i obyczajowe. Zmieniły się sklepy, ulice, komunikacja, sposoby spędzania wolnego czasu i kontaktowania się ze sobą. Z naszego otoczenia zniknęły miejsca, które jeszcze dwadzieścia czy dwadzieścia pięć lat temu wydawały się jego stałym elementem. Warto więc dokumentować również ten czas, zanim wspomnienia zaczną się zacierać.

Spotkania w ramach projektu „Trzy miasta, trzy historie" będą odbywały się w Centrach Aktywnego Seniora w Płocku, Płońsku i Mławie. Chcemy, aby były przede wszystkim przestrzenią rozmowy. Będzie można posłuchać historyków, zobaczyć archiwalne materiały, ale także zabrać głos, opowiedzieć własną historię, rozpoznać miejsce lub osobę na fotografii, uzupełnić informacje i podzielić się tym, czego nie znajdziemy w oficjalnych źródłach. Bo być może jedno zdjęcie uruchomi wspomnienie, a jedno wspomnienie pozwoli ocalić fragment historii całego miasta.

Zachęcamy również do przynoszenia do naszych placówek rodzinnych fotografii, dokumentów, pamiątek oraz innych materiałów związanych z Płockiem, Płońskiem i Mławą w XX i na początku XXI wieku. Materiały będziemy digitalizować, dzięki czemu ich właściciele nie będą musieli się z nimi rozstawać, a jednocześnie będą one mogły stać się częścią tworzonego wspólnie zbioru oraz wystawy fotograficznej.

Przed nami spotkania z historią, ale przede wszystkim spotkania z ludźmi, którzy tę historię pamiętają. Chcemy słuchać, pytać, porównywać, oglądać fotografie i wspólnie odkrywać, jak bardzo zmieniły się nasze miasta i jak wiele z ich dawnego charakteru wciąż pozostaje w pamięci mieszkańców. Bo historia Płocka, Płońska i Mławy to nie tylko historia budynków i ulic. To historia ludzi, którzy tutaj mieszkali, pracowali, dorastali, zakładali rodziny i tworzyli codzienność tych miejsc.

Zapraszamy do udziału w projekcie „Trzy miasta, trzy historie" oraz do zapisów na spotkania organizowane w naszych Centrach Aktywnego Seniora.

Zachęcamy do bieżącego śledzenia stron i profili naszych placówek w Płocku, Płońsku i Mławie, bo to właśnie tam będziemy publikować terminy kolejnych spotkań z historykami, informacje o wydarzeniach oraz następnych etapach projektu.

Dużo się działo. Wiele się zmieniło. Jeszcze więcej pozostało w pamięci. Czekamy na Wasze historie, bo właśnie z nich składa się historia naszych miast.